Kalkulator odsetek umownych z kontrolą odsetek maksymalnych

Strony mogą ustalić odsetki w umowie dowolnie, ale tylko do pułapu z Kodeksu cywilnego. Są dwa osobne limity:

Limit nie jest stały. Zmienia się razem ze stopą referencyjną NBP. Umowa zawarta przy wyższych stopach może więc z dniem obniżki NBP zacząć przekraczać limit, choć nikt jej nie zmieniał. Kalkulator uwzględnia to dzień po dniu. Więcej o samym limicie piszemy w poradniku odsetki maksymalne za opóźnienie.

Umowa nie jest wtedy nieważna. Kodeks cywilny mówi wprost, że jeśli odsetki z umowy przekraczają odsetki maksymalne, należą się odsetki maksymalne. Nadwyżka po prostu przepada. Zasada działa tak samo dla odsetek kapitałowych (art. 359 § 2 z indeksem 2) i odsetek za opóźnienie (art. 481 § 2 z indeksem 2).

Limitu nie da się obejść wyborem prawa obcego w umowie, jeśli bez tego wyboru umowa podlegałaby prawu polskiemu. Postanowienia, które to robią, nie wyłączają polskich przepisów o odsetkach maksymalnych.

W praktyce sądy patrzą też na inne opłaty, które w rzeczywistości pełnią rolę odsetek, na przykład wysokie prowizje za „obsługę” spóźnionej raty. Jeśli są ukrytym oprocentowaniem, mogą zostać uznane za próbę obejścia limitu.

Strony mogą w umowie ustalić własną stopę odsetek za opóźnienie, wyższą albo niższą od ustawowej. Taki zapis jest częsty w umowach handlowych, na przykład „za opóźnienie w zapłacie Zamawiający zapłaci odsetki w wysokości 15 procent w stosunku rocznym”. Wiąże on strony do wysokości 18,50 procent rocznie (od 5 marca 2026 r.).

Jest też sytuacja, w której wyższa stopa należy się bez osobnego zapisu. Jeśli wierzytelność była oprocentowana umownie według stopy wyższej niż odsetki ustawowe za opóźnienie, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy (art. 481 § 2 zdanie drugie Kodeksu cywilnego).

W transakcjach między firmami pamiętaj, że ustawa daje Ci zwykle odsetki handlowe (13,75 procent w drugim półroczu 2026 r.). Umowna stopa niższa od handlowej nie wiąże stron (art. 13 tej ustawy), więc należą się wtedy odsetki handlowe. Porównanie policzysz w narzędziu odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych.

Przykład. Firma pożyczyła kontrahentowi 50 000 zł na rok. Umowa przewiduje oprocentowanie 12 procent rocznie i odsetki za opóźnienie 24 procent rocznie. Pożyczka miała wrócić 31 lipca 2026 r., wróciła 60 dni później.

• Oprocentowanie 12 procent mieści się w limicie 14,50 procent. Odsetki kapitałowe za rok to 6 000 zł i należą się w całości.
• Odsetki za opóźnienie 24 procent przekraczają limit 18,50 procent. Za 60 dni według umowy wyszłoby 1 972,60 zł, ale należy się tylko 1 520,55 zł, czyli odsetki maksymalne za opóźnienie.

Pożyczkobiorca, który zapłacił już według stopy z umowy, może żądać zwrotu nadpłaty ponad odsetki maksymalne jako świadczenia nienależnego.

Przy umowach z osobami prywatnymi limit odsetek obowiązuje tak samo, a dodatkowo działają przepisy o ochronie konsumenta. W kredycie konsumenckim osobny limit dotyczy kosztów pozaodsetkowych. Postanowienie, które rażąco narusza interes konsumenta, może zostać uznane za niedozwolone i wtedy w ogóle go nie wiąże. Sąd bada to z urzędu.

Jeśli nie masz pewności, czy zapis w umowie się obroni, bezpieczniej jest dochodzić odsetki ustawowe za opóźnienie zamiast wyższej stopy umownej.