Przerwanie biegu przedawnienia, czyli jak zatrzymać zegar długu

Obecnie art. 123 § 1 KC wymienia dwie grupy zdarzeń. Pierwsza to każda czynność przed sądem, sądem polubownym lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw albo egzekwowania roszczeń, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Druga to uznanie roszczenia przez dłużnika.

Najpewniejszym sposobem przerwania jest pozew. Skutek następuje z dniem wniesienia pozwu, a nie z dniem wydania wyroku. Przez cały czas trwania sprawy przedawnienie nie biegnie, a na nowo zaczyna biec dopiero po zakończeniu postępowania (art. 124 § 2 KC). Po wyroku albo prawomocnym nakazie zapłaty zaczyna się nowy, sześcioletni termin z art. 125 KC.

Uwaga na pozew odrzucony lub zwrócony z powodu braków. Pismo, które nie wywołało skutków procesowych, zasadniczo nie przerywa biegu. W elektronicznym postępowaniu upominawczym obowiązuje osobna reguła: jeśli postępowanie zostanie umorzone, a wierzyciel w ciągu trzech miesięcy wniesie zwykły pozew o to samo, skutki liczą się od dnia pozwu w EPU (art. 505³⁷ § 2 KPC). Szczegóły opisujemy na stronie nakaz zapłaty.

Na etapie egzekucji każdy wniosek do komornika o wszczęcie albo prowadzenie egzekucji przerywa bieg. Jeśli z tytułu wykonawczego wynika, że termin już upłynął, wierzyciel musi dołączyć dokument, z którego wynika przerwanie (art. 797 § 1¹ KPC), inaczej komornik odmówi wszczęcia egzekucji.

Uznanie właściwe to oświadczenie dłużnika, że dług istnieje, najlepiej z kwotą, tytułem i podpisem. Gotowy dokument przygotujesz na podstawie wzoru uznanie długu. Taki papier jest najsilniejszym dowodem i przerywa bieg od dnia złożenia oświadczenia wierzycielowi.

Sądy od lat przyjmują też uznanie niewłaściwe. Chodzi o zachowanie dłużnika, z którego jasno wynika, że wie o długu i go nie kwestionuje. Przykłady to prośba o rozłożenie płatności na raty, prośba o odroczenie terminu, częściowa zapłata z opisem konkretnej faktury czy odpowiedź na wezwanie typu „zapłacę, gdy dostanę pieniądze od klienta”. Liczy się treść i kontekst, więc warto mieć to na piśmie, choćby w e-mailu.

Uznanie musi pochodzić od dłużnika albo osoby uprawnionej do jego reprezentacji i musi trafić do wierzyciela. Uznanie długu już przedawnionego niczego nie przerywa, bo termin minął. Może najwyżej, przy jasnej treści, oznaczać zrzeczenie się zarzutu przedawnienia, o czym piszemy w tekście o windykacji przedawnionego długu.

Wezwanie do zapłaty, nota odsetkowa, ponaglenie, telefon czy wizyta w biurze dłużnika nie przerywają biegu przedawnienia. Te czynności są potrzebne, bo porządkują sprawę, liczą odsetki i często prowadzą do zapłaty, ale z punktu widzenia przepisów nie zatrzymują zegara.

Wezwanie ma jednak znaczenie pośrednie. Jeśli dłużnik odpowie na nie prośbą o raty albo pisemną deklaracją zapłaty, powstaje uznanie niewłaściwe. Dlatego warto pisać tak, żeby odpowiedź dłużnika była łatwa do udokumentowania, i zachowywać całą korespondencję.

Do 29 czerwca 2022 r. wszczęcie mediacji przerywało bieg przedawnienia, a zawezwanie do próby ugodowej było traktowane jako czynność przed sądem, która także go przerywała. Wierzyciele składali więc kolejne zawezwania tylko po to, żeby zyskać nowy termin. Ustawa z 2 grudnia 2021 r. zmieniła to od 30 czerwca 2022 r.

Obecnie mediacja na podstawie umowy o mediację oraz zawezwanie do próby ugodowej tylko zawieszają przedawnienie na czas trwania mediacji albo postępowania pojednawczego (art. 121 pkt 5 i 6 KC). Do mediacji i postępowań pojednawczych wszczętych przed tą datą stosuje się przepisy dawne.

Do tego dochodzą wymogi formalne. W zawezwaniu trzeba zwięźle oznaczyć sprawę i przedstawić propozycje ugodowe, a pismo bez nich ma braki formalne (art. 185 § 1¹ KPC). Od 28 września 2023 r. opłata od zawezwania w sprawie majątkowej wynosi 120 zł przy wartości do 20 000 zł i 300 zł powyżej tej kwoty (art. 23a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Zawezwanie ma dziś sens jako realna próba ugody, a nie jako sposób na przedłużenie terminu.

Przy każdym zdarzeniu, które przerywa bieg, zapisz datę i zachowaj dowód: potwierdzenie wniesienia pozwu, postanowienie komornika, podpisane uznanie albo e-mail dłużnika z prośbą o raty. Przy sprzedaży długu ten dokument przechodzi razem z wierzytelnością, a kupujący pyta o niego jako o pierwszą rzecz.

Kalkulator przedawnienia na stronie przedawnienie długu policzy nową datę końcową po wpisaniu dnia przerwania.